Thymele Logo
Search

α καπέλλα [επίθετο, επίρρημα]

Articles Icon 1
Videos Icon 5
Videos Icon 1
[1]

Ορισμός

Η αμιγώς φωνητική επιτέλεση ενός μουσικού έργου χωρίς τη συνοδεία μουσικών οργάνων.

Ανάπτυξη

Ο όρος α καπέλλα κυριολεκτικά σημαίνει «στο παρεκκλήσι». Με την πάροδο του χρόνου κατέληξε να σημαίνει το μέρος του παρεκκλησίου όπου στεκόταν η χορωδία και αργότερα τον τρόπο επιτέλεσης της πολυφωνικής φωνητικής μουσικής από σολίστ ή χορωδούς, απουσία μουσικών οργάνων, χωρίς ωστόσο να αποκλείεται περιστασιακά και η κατά βούληση οργανική συνοδεία για ενίσχυση των φωνών.


Τον Μεσαίωνα οι φωνητικές πολυφωνικές συνθέσεις ανάλογα με τον βαθμό δυσκολίας τους, εκτελούνταν είτε από χορωδίες είτε από σολίστες (έργα με πιο σύνθετη πολυφωνική επεξεργασία). Ο συγγενής όρος cappella, ο οποίος αναφερόταν σε φωνητικά σύνολα με οργανική συνοδεία, χρησιμοποιούνταν την περίοδο του Μεσαίωνα και της Αναγέννησης. Η εισαγωγή του εκκλησιαστικού οργάνου στην Καθολική Εκκλησία βοήθησε στην υποστήριξη των φωνητικών συνόλων παρέχοντας τονικό σημείο αναφοράς και γεφυρώνοντας τα κενά ανάμεσα στις μουσικές φράσεις και μεταξύ των ύμνων. Μετά την εδραίωση της οργανικής μουσικής ως αυτόνομου είδους θρησκευτικής μουσικής ο όρος χρησιμοποιήθηκε και για τα αμιγώς οργανικά σύνολα.


Εξαίρεση της χρήσης του εκκλησιαστικού οργάνου στις φωνητικές συνθέσεις αποτέλεσε η Cappella Sistina στη Ρώμη. Εκεί αναπτύχθηκε το ύφος a cappella, σύμφωνα με το οποίο η μουσική εκτελείται αποκλειστικά από ανθρώπινες φωνές, χωρίς τη συνοδεία μουσικών οργάνων. Κύριος εκφραστής είναι ο Giovanni Pierluigi da Palestrina [Τζοβάννι Πιερλουίτζι ντα Παλεστρίνα]. Με τη συνδρομή του, η τέχνη της φωνητικής πολυφωνίας στην αισθητική της ύστερης Αναγέννησης έφτασε στο απόγειό της, προτάσσοντας τον ρόλο των φωνών και καθιερώνοντας την α καπέλλα πρακτική, ακολουθώντας τις μεταρρυθμίσεις της Συνόδου του Τρέντο. Στην αντίθετη κατεύθυνση κινήθηκε η Εκκλησία στην Ισπανία και συνολικά στην Ιβηρική Χερσόνησο, όπου τα μουσικά όργανα είχαν σταθερή θέση στους καθεδρικούς ναούς. Στην Αναγέννηση αναπτύχθηκε στον γερμανικό χώρο το Tenorlied [Τενόρλιντ], αρχικά τραγούδι για σόλο φωνή και οργανική συνοδεία, το οποίο μετεξελίχθηκε σε σύνθεση α καπέλλα.


Στην Ανατολική Ορθόδοξη Εκκλησία η εκκλησιαστική μουσική εκτελείται εξ ορισμού α καπέλλα, χωρίς τη συνοδεία οργάνων. Οι περισσότερες Ορθόδοξες Εκκλησίες (ελληνική, αραβική, παλαιότερες σλαβικές μοναστικές κοινότητες) ακολουθούν τη μορφή του μονοφωνικού βυζαντινού μέλους σύμφωνα με την ψαλτική παράδοση. Οι ρωσικές, ουκρανικές και σερβικές Εκκλησίες ανέπτυξαν πολυφωνική χορωδιακή α καπέλλα μουσική, όπως και η γεωργιανή Ορθόδοξη Εκκλησία, της οποίας η πολυφωνική παράδοση διαφέρει από τη Δυτική και θεωρείται από τις αρχαιότερες μορφές πολυφωνίας.


Κατά τον 19ο αιώνα καθιερώθηκαν οι αυστηρά φωνητικές επιτελέσεις στα α καπέλλα έργα. Η α καπέλλα απόδοση της πολυφωνικής μουσικής (θρησκευτικής και κοσμικής) παρείχε τη δυνατότητα μεγαλύτερης ελευθερίας στην επιλογή των διαστημάτων, καθώς απουσίαζε η δέσμευση σταθερού χορδίσματος, η οποία προέκυπτε από τη χρήση των μουσικών οργάνων. Στις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα και αργότερα, πολλά φωνητικά σύνολα, όπως για παράδειγμα τα κουαρτέτα μπάρμπερσοπ [barbershop quartets] στις Η.Π.Α. (φωνητικά σύνολα ανδρικών φωνών τα οποία εμφανίζονταν στα αμερικανικά κουρεία και επιδίδονταν σε ένα ερμηνευτικό στυλ που ξεχώριζε για τις πυκνές, συγχορδιακές αρμονίες του), συνεισέφεραν στη δημοφιλία της α καπέλλα πρακτικής με πρωτότυπες συνθέσεις και διασκευές για αμιγώς φωνητική επιτέλεση.


Σήμερα η α καπέλλα πρακτική είναι διαδεδομένη σε όλο τον κόσμο. Καλλιεργείται από φωνητικά σύνολα θρησκευτικής και κοσμικής μουσικής, πολλά από τα οποία δρουν στους κόλπους πανεπιστημιακών, κολεγιακών και σχολικών ιδρυμάτων, ενώ αποτελεί και ένα πολύτιμο εργαλείο για την εκπαίδευση ερασιτεχνών ή επαγγελματιών χορωδών και μουσικών.

Εναλλακτικές Εκδοχές

a cappella
Αγγλικά
a cappella
Γαλλικά
a cappella
Γερμανικά
a cappella
Ιταλικά
a cappella

Σχετικοί όροι

χορωδιακό μέρος, φωνητική μουσική, σύνολο, πολυφωνία, έντεχνη μουσική

Πεδίο εφαρμογής

• Μουσική / μουσικό θέατρο

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Κειμενικά παραδείγματα

Quote Icon

Οι Εquábili αποτελούν ένα καινούριο φωνητικό σύνολο που ιδρύθηκε τον Μάρτιο του 2022 με πρωτοβουλία μιας ομάδας γυναικών με κοινό ενδιαφέρον για το α καπέλλα χορωδιακό τραγούδι και με μαέστρο τους τον διευθυντή χορωδίας της Ε.Λ.Σ. Αγαθάγγελο Γεωργακάτο. Ειδικεύονται στην ερμηνεία χορωδιακών έργων α καπέλλα από όλες τις μουσικές περιόδους, με ιδιαίτερη έμφαση στη σύγχρονη εποχή (20ός και 21ος αιώνας).

Σύντομη επισκόπηση της ταυτότητας και της δραστηριότητας του φωνητικού συνόλου Εquábili Vocal Ensemble, σε πρόγραμμα συναυλίας του Ωδείου Αθηνών.

[Ωδείον Αθηνών. (2024, Ιούλιος 5). Χορωδιακή συναυλία: Bellevue Presbyterian Church Sanctuary Chorus. www.athensconservatoire.gr...

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Οπτικοακουστικό υλικό

Μουσική αραμαϊκή απόδοση του ύμνου «Πατέρα μας» από ναό στη Γεωργία.

Το φωνητικό κουαρτέτο Auto Towners ερμηνεύουν το "For Me and My Gal" στο Διεθνές Συνέδριο…

Το φωνητικό συγκρότημα Pentatonix [Πεντατόνιξ] ερμηνεύει το "The Sound of Silence".

Το φωνητικό σύνολο Tenebrae [Τένεμπρεϊ] υπό τη μουσική διεύθυνση του Nigel Short [Νάιτζελ Σορτ],…

Ελληνική Βυζαντινή Χορωδία ερμηνεύει τις «Καταβασίες Κυριακής προ των Χριστουγέννων» υπό τη διεύθυνση του Λυκούργου…

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Εικονογραφικό υλικό

Lorenzo Costa [Λορέντζο Κόστα] (περ. 1460-1535), «Πορτρέτο της Οικογένειας Μπεντιβόλιο» (περ. 1493) Ο πίνακας του…

βασική

Kreitner, K. (2011). Renaissance music. London & New York: Routledge.

Page, C. (1993). The English "a cappella" renaissance. Early Music, 21/3, σσ. 453–471. www.jstor.org...

Slavin, D. (1991). In support of "heresy": Manuscript evidence for the "a cappella" performance of early 15th-century songs. Early Music, 19/2, σσ. 179–190. www.jstor.org...

συμπληρωματική

Duncan, J. S. (2012). Powerful voices: The musical and social world of collegiate a cappella. Michigan: University of Michigan Press.

Kennedy, M., Kennedy, J., & Rutherford-Johnson, T. (2012). Dictionary of music (σ. 4). Oxford: Oxford University Press.

Moore, F. L., & Varchaver, M. (1999). Dictionary of the performing arts (σ. 2). Chicago: Contemporary Books.

Nef, Κ. (1985). Ιστορία της μουσικής (Φ. Ανωγειανάκης, Μετ. & Επιμ.). Αθήνα: Βότσης.

Φούλιας, Ι. (2021). Στοιχεία μουσικής ανάλυσης: Αρμονικό λεξιλόγιο, γλωσσάριο μουσικών όρων και οδηγίες συγγραφής εργασιών. Αθήνα: Κάλλιπος / Ανοικτές Πανεπιστημιακές Εκδόσεις.

APA

Θυμέλη – Λεξικό Παραστατικών Τεχνών. (n.d.). α καπέλλα. https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/α καπέλλα

Chicago

"α καπέλλα." Θυμέλη – Λεξικό Παραστατικών Τεχνών. Accessed 17 April 2026. https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/α καπέλλα.

1741